Jaskier
| Jaskier | |
|---|---|
 Morfologia jaskra (bulwkowego i kaszubskiego)
|
|
| Systematyka[1] | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | Euphyllophyta |
| Klad | rośliny nasienne |
| Klasa | okrytonasienne |
| Rząd | jaskrowce |
| Rodzina | jaskrowate |
| Rodzaj | jaskier |
| Nazwa systematyczna | |
| Ranunculus L. Sp. Pl. 548. 1753 |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Jaskier (Ranunculus L.) – rodzaj roślin zielnych z rodziny jaskrowatych. Rodzaj liczy według niektórych ujęć taksonomicznych ok. 400 gatunków na całej kuli ziemskiej[2] z wyjątkiem obszarów nizinnych w strefie tropikalnej[3]. W Polsce rosną liczne gatunki. Gatunkiem typowym jest Ranunculus auricomus L.[4]. Łacińska nazwa rodzaju pochodzi od słowa żaba (łac. Rana) i nawiązuje do tego, że większość jaskrów, podobnie, jak żaby preferuje podmokłe i bagniste tereny[2].
Spis treści |
[edytuj] Morfologia
Rośliny zielne często z bulwiastymi korzeniami, kłączami, rozłogami lub bulwiasto zgrubiałymi nasadami łodygi. Liście odziomkowe, łodygowe lub obu rodzajów. Ogonkowe, niepodzielone lub podzielone w różnym stopniu, zwykle dłoniasto. Ulistnienie skrętoległe, rzadko w górnej części naprzeciwległe (sekcja Flammula). Kwiaty wyrastają pojedynczo lub w kwiatostanach na szczytach pędów lub z kątów liści. Przysadki czasem obecne. Kwiaty promieniste, obupłciowe. Działki kielicha zielone, rzadko purpurowe lub białe, w liczbie 3-5, o długości 1–15 mm, czasem trwałe, zachowują się podczas owocowania. Płatki korony w liczbie od 0 do 22 zwykle żółte, rzadko białe, czerwone lub zielonkawe, z miodnikami u nasady. Liczne słupki (4-250) i pręciki. Owoce: Niełupki (orzeszki) tworzące owoc zbiorowy – wieloniełupkę[3].
[edytuj] Biologia
Rośliny jednoroczne i byliny[3]. Większość gatunków uważana jest za rośliny trujące. Zawierają trującą protoanemoninę, która narkotycznie oddziałuje na układ nerwowy. Rozkłada się ona podczas suszenia. Rośliny mają charakterystyczny zapach i ostry smak, co ogranicza przypadki ostrych zatruć doustnych. Częste są natomiast przypadki podrażnienia skóry lub błon śluzowych układu trawiennego. Podstawowa liczba chromosomów x=7, 8[3].
[edytuj] Systematyka
- Pozycja wg APweb (aktualizowany system APG III z 2009)
Rodzaj z podrodziny Ranunculoideae Arnott, rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae) z rzędu jaskrowców (Ranunculales), należących do kladu dwuliściennych właściwych (eudicots)[1].
| jaskrowate |
|
||||||||||||||||||||||||
- Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal , klasa Ranunculopsida Brongn., podklasa jaskrowe (Ranunculidae Takht. ex Reveal), nadrząd Ranunculanae Takht. ex Reveal, rząd jaskrowce (Ranunculales Dumort.), podrząd Ranunculineae Bessey in C.K. Adams, rodzina jaskrowate (Ranunculaceae Juss.), podrodzina Ranunculoideae Arn., plemię Ranunculeae DC., rodzaj jaskier (Ranunculus L.)[5].
- Gatunki flory Polski
Poniższy wykaz obejmuje gatunki zaliczone do rodzaju jaskier w krytycznej liście roślin naczyniowych Polski[6]: Według innych źródeł (np. Flora Europaea[7] i Integrated Taxonomic Information System[8] do rodzaju jaskier zaliczane są także: ziarnopłon wiosenny (Ficaria verna = Ranunculus ficaria) oraz szereg gatunków z rodzaju włosienicznik (Batrachium).
- jaskier alpejski (Ranunculus alpestris L.)
- jaskier bulwkowy (Ranunculus bulbosus L.)
- jaskier dwoisty (Ranunculus binatus Kit. emend. Jasiewicz)
- jaskier gajowy (Ranunculus serpens Schrank, synonimy: R. breyninus Crantz, R. nemorosus DC.)
- jaskier halny, j. górski (Ranunculus pseudomontanus Schur.)
- jaskier iliryjski, j. illirijski (Ranunculus illyricus L., syn. R. iliricus L.)
- jaskier jadowity (Ranunculus sceleratus L.)
- jaskier kaszubski (Ranunculus cassubicus L.)
- jaskier kosmaty (Ranunculus lanuginosus L.)
- jaskier leżący (Ranunculus reptans L.) – gatunek o wątpliwym występowaniu w Polsce
- jaskier lodnikowy (Ranunculus glacialis L.)
- jaskier okrągłolistny (Ranunculus thora L.)
- jaskier ostry (Ranunculus acris L, syn. R. acer L.)
- jaskier platanolistny (Ranunculus platanifolius L.)
- jaskier płomiennik, j. płomieńczyk (Ranunculus flammula L.)
- jaskier podtatrzański (Ranunculus subtatricus Jasiewicz)
- jaskier polny, j. odłogowy (Ranunculus arvensis L.) – antropofit zadomowiony
- jaskier rdzawy, j. Stevena (Ranunculus strigulosus Schur, synonimy: R. acris L., R. steveni Andrz., R. steveni Andrz. in Besser)
- jaskier rozłogowy, j. rozesłany (Ranunculus repens L.)
- jaskier różnolistny (Ranunculus auricomus L.)
- jaskier sardyński, j. łagodny (Ranunculus sardous Crantz)
- jaskier skalny (Ranunculus oreophilus M. Bieb., syn. R hornschuchii Hope)
- jaskier srebrzysty (Ranunculus fresianus Jord.)
- jaskier wielki (Ranunculus lingua L.)
- jaskier wielokwiatowy (Ranunculus polyanthemos L.)
- Inne gatunki, głównie uprawne (wybór)
- jaskier azjatycki (Ranunculus asiaticus L.)
- Ranunculus cortusifolius Willd.
- jaskier górski (Ranunculus montanus Willd.)
- jaskier kaukaski (Ranunculus caucasicus)
- Ranunculus lyallii Hook. f.
- jaskier tarczowaty (Ranunculus peltatus)
- jaskier tojadolistny (Ranunculus aconitifolius L.)
- jaskier trawiasty (Ranunculus gramineus L.)
- jaskier zawilcowaty (Ranunculus anemoneus F. Muell.)
[edytuj] Zastosowanie
- Niektóre gatunki sa uprawiane jako rośliny ozdobne.
- Niektóre gatunki są wykorzystywane, szczególnie w Nowej Zelandii, jako surowiec w ziołolecznictwie.
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-07].
- ↑ 2,0 2,1 zbiorowe: Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 978-3-8331-1916-3.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Alan T. Whittemore: Ranunculus (ang.). W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2010-09-03].
- ↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-25].
- ↑ Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Ranunculus (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-25].
- ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
- ↑ Flora Europaea Search Results: Ranunculus ficaria
- ↑ ITIS: Ranunculus L. Taxonomic Hierarchy.