Nektar (botanika)
Nektar – wydzielina miodników (nektarników) roślin. Jest to wodny roztwór cukrów, głównie fruktozy i glukozy. Nektar wabi zwierzęta zapylające kwiaty (głównie owady), przez co odgrywa kluczową rolę w procesie rozmnażania roślin. Jego skład i intensywność wydzielania jest zmienne u poszczególnych gatunków, o różnej porze dnia i w zależności od warunków pogodowych. Z nektaru pszczoły wytwarzają miód, który powstaje w wyniku zagęszczenia nektaru (odparowania znacznej części wody), rozłożenia sacharozy na cukry proste i zakonserwowania powstałej substancji niewielką ilością kwasu mrówkowego.
Spis treści |
[edytuj] Skład chemiczny i właściwości fizyczne
Skład i własności nektaru są bardzo zmienne. Stałym składnikiem są węglowodany – glukoza, fruktoza i sacharoza. Ten ostatni dominuje w nektarze kasztanowców i robinii, podczas gdy w nektarze gryki na przykład występują wyłącznie cukry proste[1]. Zawartość cukrów waha się u różnych gatunków od ok. 5%[1]-8%[2] u szachownicy cesarskiej, do ok. 70% u kasztanowca[1] i 76% u lebiodki pospolitej[2]. Od zawartości cukrów zależna jest gęstość nektaru. Nektar zawiera poza tym niewielkie ilości soli mineralnych (zwłaszcza potasu), olejki eteryczne, kwasy, zasady, barwniki[1] oraz aminokwasy[3]. W większości przypadków brak jest w nektarze substancji zapachowych[2] (do wyjątków należy np. roślina Nicotiana attenuata, która zawiera aceton benzylu – silną substancję zapachową).
W skład nektaru wchodzić mogą w przypadku niektórych gatunków roślin składniki trujące dla pszczół lub ludzi. Nektar bielunia indiańskiego i stworzony z niego miód zawierają skopolaminę. Trujący jest także nektar różanecznika żółtego i tojadów. Część składników zawarta w nektarze, zarówno szkodliwych jak i leczniczych zanika w procesie dojrzewania miodu[1].
[edytuj] Powstawanie
Nektar wytwarzany jest przez rośliny w gruczołach zwanych miodnikami lub nektarnikami. Płyn wycieka na zewnątrz miodników albo w wyniku dyfuzji przez ścianę komórkową. Gdy miodniki są okryte skórką nektar wycieka przez szparki, kanaliki lub pęknięcia skórki[2].
Różna jest wydajność tworzenia nektaru przez różne rośliny. Jeden kwiat trojeści amerykańskiej wytwarza go dziennie w ilości 5,3 mg, lipa szerokolistna – 2,3 mg. Młode kwiaty zwykle nie mają nektaru, powstaje w miarę trwania kwitnienia[2]. Wydajność procesu wytwarzania tej wydzieliny przez rośliny zależna jest od od pory dnia (zwykle największa jest w godzinach popołudniowych) i temperatury (większość roślin do wytworzenia nektaru wymaga temperatur powyżej 10–12°C). Podczas suszy zwykle spada wydajność jego wytwarzania[4].
[edytuj] Znaczenie
Nektar odgrywa kluczową rolę w tworzeniu symbiozy między różnymi grupami zwierząt dokonującymi zapylenia, a roślinami kwiatowymi. Owady, ale także ptaki, nietoperze i niektóre torbacze korzystają z niego jako pożywienia, w wielu wypadkach specjalizując się i uzależniając od niego. W zamian, przy okazji odwiedzin kwiatów dokonują przenosin między nimi pyłku, dzięki czemu mimowolnie je zapylają.
Owadami wyspecjalizowanymi w zbiorze nektaru są m.in. pszczoły. Gromadzą one i przechowują nektar poddając go obróbce za pomocą swojej śliny, tworząc miód w wyniku procesu dojrzewania takiej mieszaniny. Stanowi on wysokoenergetyczne pożywienie, podbierane pszczołom także przez inne zwierzęta. Miód jest cenionym pożywieniem także przez ludzi. W celu zwiększenia jego dostępności prowadzona jest działalność pszczelarska. W jej ramach m.in. rozpowszechniane są rośliny miododajne. Znajdujące się wśród nich rośliny nektarodajne wyróżniają się dużą wydajnością wytwarzania nektaru oraz dużą zawartością w nich cukrów.
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
[edytuj] Bibliografia
- Władysław Szafer: Kwiaty i zwierzęta. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1969.
- Lipiński Mieczysław: Pożytki pszczele. Warszawa: Powszechne Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 2010, s. 65-76. ISBN 978-83-09-99024-6.